Motorno ulje ima mnogo važniju ulogu od samog podmazivanja pokretnih delova. Ono štiti motor od habanja, održava njegove komponente čistim i doprinosi efikasnom radu motora. Međutim, kao i svaka radna tečnost izložena velikim opterećenjima, i motorno ulje se vremenom menja.
Jedan od najvažnijih procesa koji utiče na njegove performanse jeste oksidacija. Ako se ne drži pod kontrolom, ona može dovesti do zgušnjavanja ulja i smanjene zaštite motora.
Šta je zapravo oksidacija?
Kada molekuli ulja reaguju sa kiseonikom, nastaju kiseline koje mogu izazvati koroziju delova motora, kao i mulj (sludge) i lakaste naslage (varnish) koje stvaraju lepljive naslage unutar motora.
Tokom oksidacije nastaju i reaktivna jedinjenja, poput peroksida i aldehida, koja dodatno razgrađuju ulje i umanjuju njegova zaštitna svojstva. Vremenom se ovi proizvodi oksidacije nagomilavaju, menjaju strukturu ulja i upravo tada ono počinje da se zgušnjava.
Zašto se ulje zgušnjava?
Kako oksidacija napreduje, u ulju se stvaraju teža jedinjenja i polimerizovani molekuli. Oni povećavaju otpor protoku, odnosno povećavaju viskoznost ulja.
Gušće ulje sporije cirkuliše kroz motor i teže dopire do uskih zazora između pokretnih delova u trenutku kada je podmazivanje najpotrebnije.
Smanjen protok može dovesti do slabijeg podmazivanja, povećanog habanja motora, pa čak i do veće potrošnje goriva. Ukratko, ulje koje se zgusnulo usled oksidacije više ne može da pruži nivo zaštite za koji je namenjeno.
Šta ubrzava oksidaciju?
Postoji više faktora koji mogu značajno ubrzati oksidaciju i zgušnjavanje motornog ulja:
- Visoke radne temperature – brzina oksidacije značajno raste sa porastom temperature. Čak i povećanje temperature od 10 °C može višestruko ubrzati ovaj proces.
- Produženi intervali zamene ulja – što ulje duže ostaje u upotrebi, više vremena ima za razvoj oksidacije.
- Česta gradska vožnja sa zaustavljanjem i ponovnim pokretanjem – neprekidni ciklusi zagrevanja i hlađenja dodatno opterećuju ulje.
- Nečistoće i metalne čestice – mogu delovati kao katalizatori koji ubrzavaju oksidaciju i stvaranje mulja.
- Ulja nižeg kvaliteta – formulacije koje ne sadrže efikasne antioksidativne aditive brže gube svoja zaštitna svojstva.
Kako zaštititi motor?
Upotreba kvalitetnog motornog ulja sa naprednim antioksidativnim aditivima pomaže u sprečavanju oksidacije i očuvanju stabilne viskoznosti tokom celog radnog veka ulja.
U zahtevnim uslovima vožnje preporučuje se skraćivanje intervala zamene ulja, kao i izbegavanje dugotrajnog rada motora u praznom hodu i učestalih kratkih vožnji, jer se na taj način može usporiti starenje ulja.
Uvek se pridržavajte preporuka proizvođača vozila prilikom izbora odgovarajuće gradacije motornog ulja i određivanja intervala njegove zamene.
